COLREG အခြေခံ — Head-on, Crossing, Overtaking ၃ မျိုးကို ဘယ်လို ရှောင်မလဲ
အကျဉ်းချုပ်
- COLREG ဆိုတာ ပင်လယ်ပြင်မှာ သင်္ဘောချင်း မတိုက်မိအောင် အားလုံး လိုက်နာရတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေပါ။
- သင်္ဘော နှစ်စီး တွေ့တဲ့အခါ ဘယ်သင်္ဘောက လမ်းပေးရမလဲ၊ ဘယ်သင်္ဘောက လမ်းကြောင်းထိန်းထားရမလဲ ဆိုတာကို အဲဒီတွေ့ဆုံပုံနဲ့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။
- အခြေခံအကျဆုံး ၃ မျိုးက Head-on (မျက်နှာချင်းဆိုင်)၊ Crossing (ဖြတ်သွား) နဲ့ Overtaking (ကျော်တက်) ပါ — ဒီ ၃ မျိုးကို ရှင်းရင် Bridge ပေါ်မှာ အများဆုံး ကြုံရတဲ့ အခြေအနေတွေကို ကိုင်တွယ်နိုင်ပါပြီ။
COLREG ဆိုတာ ဘာလဲ
COLREG ဆိုတာ International Regulations for Preventing Collisions at Sea, 1972 ရဲ့ အတိုကောက်ပါ။
ပင်လယ်ပြင်မှာ သင်္ဘောအားလုံး တစ်ပုံစံတည်း လုပ်ဆောင်ဖို့၊ တစ်ယောက်က ဘာလုပ်မလဲဆိုတာ နောက်တစ်ယောက်က ကြိုခန့်မှန်းနိုင်ဖို့ ဒီစည်းမျဉ်းတွေ ရှိပါတယ်။
အရေးကြီးတဲ့ အခြေခံမူတွေက —
- အမြဲတမ်း သင့်တော်တဲ့ lookout ရှိရမယ် (Rule 5)
- ဘေးကင်းတဲ့ အမြန်နှုန်းနဲ့ သွားရမယ် (Rule 6)
- တိုက်မိနိုင်ခြေ ရှိလား အမြဲ စစ်ရမယ် — တခြားသင်္ဘောရဲ့ bearing က မပြောင်းဘဲ၊ အကွာအဝေး လျော့လာရင် တိုက်မိနိုင်ခြေ ရှိတယ်လို့ ယူဆရမယ် (Rule 7)
- ရှောင်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်က စောစောလုပ်ရမယ်၊ သိသာထင်ရှားရမယ်၊ လုံလောက်ရမယ် (Rule 8)
ဒီဆောင်းပါးက မျက်မြင်တွေ့ရတဲ့ အခြေအနေ (vessels in sight of one another) မှာ power-driven သင်္ဘောချင်း တွေ့တဲ့ အခြေခံ ၃ မျိုးကိုပဲ ရှင်းပါတယ်။
မြူထူတာ၊ မြင်ကွင်း မကောင်းတဲ့ အခြေအနေအတွက် စည်းမျဉ်း (Rule 19)၊ ရွက်သင်္ဘော၊ ငါးဖမ်းသင်္ဘော၊ လှုပ်ရှားမှု ကန့်သတ်ထားတဲ့ သင်္ဘောတွေအတွက် အစဉ်လိုက် (Rule 18) တို့က သပ်သပ် လေ့လာရမယ့် အကြောင်းအရာတွေပါ။
Give-way နဲ့ Stand-on — အရင် ရှင်းရမယ့် စကားလုံး ၂ လုံး
သင်္ဘော နှစ်စီး တွေ့တဲ့အခါ တစ်စီးက လမ်းပေးရသူ၊ တစ်စီးက လမ်းကြောင်းထိန်းထားရသူ ဖြစ်ပါတယ်။
- Give-way vessel (လမ်းပေးရသူ) — လမ်းကြောင်းပြောင်းတာ ဒါမှမဟုတ် အမြန်နှုန်းလျှော့တာနဲ့ တခြားသင်္ဘောကို လမ်းပေးရသူ
- Stand-on vessel (လမ်းကြောင်းထိန်းထားရသူ) — လမ်းကြောင်းနဲ့ အမြန်နှုန်းကို ထိန်းထားရသူ
Stand-on ဆိုတာ "အခွင့်အရေး" မဟုတ်ပါဘူး။ Stand-on သင်္ဘောကလည်း Give-way သင်္ဘောက ရှောင်မယ့် လက္ခဏာ မပြရင်၊ တိုက်မိမှု မရှောင်နိုင်တော့ဘူးလို့ ယူဆရရင် ကိုယ်တိုင် လုပ်ဆောင်ရမယ် (Rule 17)။
ဒါကြောင့် "ငါက Stand-on ဆိုတော့ ဘာမှ မလုပ်ဘူး" လို့ တွေးလို့မရပါဘူး။
၁။ Head-on — မျက်နှာချင်းဆိုင် တွေ့တဲ့အခါ (Rule 14)
သင်္ဘော နှစ်စီး မျက်နှာချင်းဆိုင် ဒါမှမဟုတ် မျက်နှာချင်းဆိုင် နီးပါး တွေ့ပြီး၊ တိုက်မိနိုင်ခြေ ရှိတဲ့အခါ —
- သင်္ဘော နှစ်စီးလုံးက starboard (ညာ) ဘက်ကို လမ်းကြောင်းပြောင်းရမယ်
- ရလဒ်က သင်္ဘော နှစ်စီး port (ဘယ်) ဘက်ချင်း ဖြတ်သွားကြမယ်
မှတ်ရလွယ်တဲ့ နည်းက "Head-on တွေ့ရင် ညာကို ရှောင်" ပါ။
နှစ်စီးလုံး ညာကို ရှောင်တာမို့ ဘာလုပ်မလဲဆိုတာ ခန့်မှန်းရလွယ်ပါတယ်။ တစ်စီးက ဘယ်ကို ရှောင်ရင် အခြေအနေ ပိုရှုပ်သွားမယ်။
၂။ Crossing — ဖြတ်သွားတဲ့အခါ (Rule 15)
သင်္ဘော နှစ်စီး ဖြတ်သွားပြီး၊ တိုက်မိနိုင်ခြေ ရှိတဲ့အခါ —
- တခြားသင်္ဘောကို ကိုယ့်ရဲ့ starboard (ညာ) ဘက်မှာ တွေ့ရတဲ့ သင်္ဘောက Give-way ဖြစ်တယ် — လမ်းပေးရမယ်
- တခြားသင်္ဘောကို ကိုယ့်ရဲ့ port (ဘယ်) ဘက်မှာ တွေ့ရတဲ့ သင်္ဘောက Stand-on ဖြစ်တယ် — လမ်းကြောင်းနဲ့ အမြန်နှုန်းကို ထိန်းထားရမယ်
Give-way သင်္ဘောက Stand-on သင်္ဘောရဲ့ ရှေ့ကို ဖြတ်မသွားရဘူး။ ရှေ့ကို ဖြတ်ဖို့ ကြိုးစားတာက အန္တရာယ်အကြီးဆုံးပါ။
မှတ်ရလွယ်တဲ့ နည်းက "ညာဘက်က သင်္ဘောကို တွေ့ရင် ငါက လမ်းပေးရမယ်" ပါ။
၃။ Overtaking — နောက်ကနေ ကျော်တက်တဲ့အခါ (Rule 13)
သင်္ဘော တစ်စီးက တခြားသင်္ဘောကို နောက်ကနေ ကျော်တက်တဲ့အခါ —
- ကျော်တက်တဲ့ သင်္ဘော (overtaking vessel) က Give-way ဖြစ်တယ် — ဘယ်အခြေအနေမှာဖြစ်ဖြစ်၊ ကျော်တက်နေစဉ်တစ်လျှောက်လုံး လမ်းပေးရမယ်
- ကျော်တက်ခံရတဲ့ သင်္ဘော (overtaken vessel) က လမ်းကြောင်းနဲ့ အမြန်နှုန်းကို ထိန်းထားရမယ်
Overtaking ဆိုတာ နောက်ကနေ၊ သင်္ဘောရဲ့ beam နောက်ဘက် 22.5 ဒီဂရီထက် ပိုတဲ့ နေရာကနေ ချဉ်းကပ်လာတာကို ခေါ်ပါတယ်။ ညဘက်ဆိုရင် stern light ပဲ မြင်ရတတ်ပါတယ်။
ကျော်တက်တာ ပြီးလို့၊ လုံးဝ ကင်းသွားပြီလို့ သေချာမှ သာမန် လမ်းကြောင်းကို ပြန်သွားလို့ရပါတယ်။ ကျော်တက်နေတုန်း "ငါက ရှေ့ရောက်သွားပြီ" ဆိုပြီး စောစော လမ်းကြောင်းပြန်ပြောင်းလို့မရပါဘူး။
သင်္ဘောချင်း တွေ့တဲ့အခါ ဆုံးဖြတ်ရမယ့် အဆင့်ဆင့်
- စောစော တွေ့ပါ — lookout, radar, AIS နဲ့ စောစောသတိထားပါ။ နောက်ကျမှ တွေ့ရင် ရွေးချယ်စရာ နည်းသွားပါပြီ
- Bearing စစ်ပါ — တခြားသင်္ဘောရဲ့ bearing က မပြောင်းဘဲ အကွာအဝေး လျော့နေလား။ အဲဒါဆို တိုက်မိနိုင်ခြေ ရှိတယ်လို့ ယူဆပါ
- အခြေအနေ ခွဲပါ — Head-on လား၊ Crossing လား၊ Overtaking လား။ ငါက Give-way လား၊ Stand-on လား
- စောစော၊ သိသာထင်ရှားအောင် လုပ်ပါ — လမ်းကြောင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောင်းတာ၊ အမြန်နှုန်းကို သိသာအောင် လျှော့တာ။ နည်းနည်းလေးပဲ ပြောင်းတာက တခြားသင်္ဘောကို မမြင်နိုင်ပါဘူး
- ကင်းသွားတဲ့အထိ စောင့်ကြည့်ပါ — ဖြတ်သွားပြီးလို့၊ အကွာအဝေး လုံလောက်သွားပြီလို့ သေချာမှ သာမန် လမ်းကြောင်းကို ပြန်ပါ
- မသေချာရင် Captain ကို ခေါ်ပါ — Bridge Watchkeeping ဆောင်းပါးမှာလိုပဲ၊ သံသယရှိရင် ခေါ်တာက စည်းကမ်းပါ
⚠ အဖြစ်များသော အမှားများ
- Stand-on ကို အခွင့်အရေးလို့ ထင်တာ — "ငါက Stand-on ဆိုတော့ ငါ့လမ်းကြောင်း ငါထိန်းမယ်၊ တခြားသင်္ဘောက ရှောင်ရမယ်" လို့ တွေးပြီး၊ Give-way သင်္ဘောက ဘာမှ မလုပ်တာကို မြင်ရက်နဲ့ စောင့်နေတာ။ Stand-on ကလည်း အခြေအနေ ဆိုးလာရင် ကိုယ်တိုင် လုပ်ဆောင်ရမယ်
- နောက်ကျမှ၊ နည်းနည်းလေးပဲ ပြောင်းတာ — တိုက်မိနိုင်ခြေ နီးလာမှ လမ်းကြောင်းကို နည်းနည်းလေး ပြောင်းတာ။ တခြားသင်္ဘောက အဲဒီ ပြောင်းလဲမှုကို မမြင်နိုင်ဘူး၊ တိုက်မိနိုင်ခြေကိုလည်း မလျှော့ပေးနိုင်ဘူး။ စောစော၊ ကြီးကြီးလုပ်ပါ
- Crossing မှာ Stand-on ရဲ့ ရှေ့ကို ဖြတ်တာ — Give-way သင်္ဘောက Stand-on သင်္ဘောရဲ့ ရှေ့ကို ဖြတ်သွားဖို့ ကြိုးစားတာ။ အဲဒါက အန္တရာယ်အကြီးဆုံးနဲ့ အမှားအများဆုံး လုပ်ရပ်တစ်ခုပါ။ Stand-on ရဲ့ နောက်ကို ဖြတ်ပါ၊ ဒါမှမဟုတ် အမြန်နှုန်းလျှော့ပြီး အကွာအဝေး ပေးပါ
✅ စစ်ဆေးရန်စာရင်း
ရင်းမြစ်: အထွေထွေ အချက်အလက် — IMO COLREG 1972 (International Regulations for Preventing Collisions at Sea) Rule 5 (lookout), Rule 6 (safe speed), Rule 7 (risk of collision), Rule 8 (action to avoid collision), Rule 13 (overtaking), Rule 14 (head-on), Rule 15 (crossing), Rule 17 (stand-on vessel ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်) အရ၊ သင်္ဘောအမျိုးအစား၊ မြင်ကွင်းနဲ့ ကုမ္ပဏီရဲ့ SMS ပေါ်မူတည်ပြီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အနည်းငယ် ကွာနိုင်ပါတယ်ဒီဆောင်းပါးက အခြေခံ ရှင်းပြချက်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင် သင်တန်း၊ ကုမ္ပဏီညွှန်ကြားချက် ဒါမှမဟုတ် Captain ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်ကို အစားမထိုးပါဘူး။ သင်္ဘောပေါ်မှာ ကိုယ့်ကုမ္ပဏီရဲ့ SMS နဲ့ Captain ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်က အတည်ပါနောက်ဆုံးပြင်ဆင်သည့်ရက်: 2026-10-28